# Terapia radioligandowa – na czym polega i dla kogo jest przeznaczona ta nowoczesna metoda leczenia raka?

> Terapia radioligandowa to nowoczesna forma medycyny precyzyjnej, która łączy diagnostykę z leczeniem, celując bezpośrednio w komórki nowotworowe. Ta innowacyjna metoda, określana m...

Źródło: https://medpress.com.pl/artykuly/630-terapia-radioligandowa-na-czym-polega-i-dla-kogo-jest-przeznaczona-ta-nowoczesna-metoda-leczenia
Opublikowano: 2026-01-23 | Zaktualizowano: 2026-01-23
Kategoria: Nowoczesna medycyna

**Terapia radioligandowa to nowoczesna forma medycyny precyzyjnej, która łączy diagnostykę z leczeniem, celując bezpośrednio w komórki nowotworowe. Ta innowacyjna metoda, określana mianem teranostyki, daje nową nadzieję pacjentom, zwłaszcza z zaawansowanym rakiem prostaty i guzami neuroendokrynnymi. Dowiedz się, jak działa i kto może z niej skorzystać.**

## Czym jest terapia radioligandowa i jak działa?

**Terapia radioligandowa (RLT)** to zaawansowana forma leczenia onkologicznego, którą można porównać do „inteligentnej bomby” dostarczanej prosto do celu. Jej działanie opiera się na połączeniu dwóch kluczowych elementów w jednej cząsteczce, zwanej radiofarmaceutykiem. Pierwszy element to **ligand** – cząsteczka naprowadzająca, która z niezwykłą precyzją odnajduje i łączy się ze specyficznymi receptorami (białkami) na powierzchni komórek nowotworowych. Drugi element to **radioizotop** – substancja promieniotwórcza, która emituje promieniowanie o krótkim zasięgu, niszczące DNA komórek rakowych i prowadzące do ich śmierci. Dzięki takiemu połączeniu promieniowanie jest dostarczane bezpośrednio do guza, co minimalizuje uszkodzenia zdrowych tkanek. To podejście wyrasta z idei **teranostyki**, która w spójny sposób łączy diagnostykę (thera-py) i leczenie (diag-nostics). Ta sama cząsteczka, połączona z izotopem diagnostycznym, pozwala najpierw dokładnie zlokalizować nowotwór w badaniach obrazowych (np. PET-CT), a następnie, w wersji terapeutycznej, precyzyjnie go zniszczyć.

## W jakich nowotworach stosuje się RLT?

Skuteczność terapii radioligandowej zależy od obecności na komórkach nowotworowych specyficznego „adresu”, do którego może przyłączyć się ligand. Obecnie RLT ma ugruntowaną pozycję w leczeniu dwóch głównych grup nowotworów:

- **nowotworów neuroendokrynnych (NEN)**, które często charakteryzują się nadekspresją receptorów dla somatostatyny. Ligand w radiofarmaceutyku naśladuje somatostatynę, dzięki czemu celnie trafia w komórki guza,

- **zaawansowanego raka prostaty opornego na kastrację**, w przypadku którego celem jest **swoisty antygen błonowy prostaty (PSMA)**. Białko to występuje w bardzo dużych ilościach na powierzchni komórek raka prostaty u ponad 80% pacjentów, co czyni go idealnym celem terapeutycznym.

Efekty leczenia, zwłaszcza w przypadku **raka prostaty**, bywają spektakularne. U pacjentów, u których wyczerpano inne możliwości leczenia, obserwuje się całkowite remisje, co oznacza zniknięcie zmian przerzutowych w badaniach obrazowych i spadek poziomu markera PSA praktycznie do zera. Dynamiczny rozwój tej dziedziny sprawia, że trwają badania nad zastosowaniem **terapii radioligandowej** w innych nowotworach, m.in. raku piersi, nerki czy oponiakach.

## Kwalifikacja do leczenia - kto może skorzystać?

**Terapia radioligandowa** nie jest przeznaczona dla każdego pacjenta onkologicznego. Kluczowym etapem jest precyzyjna kwalifikacja, która ma na celu wyłonienie chorych, którzy odniosą największe korzyści z leczenia. Podstawowym warunkiem jest potwierdzenie obecności celu molekularnego na komórkach nowotworowych. W tym celu wykonuje się zaawansowane badanie obrazowe – **pozytonową tomografię emisyjną (PET-CT)** z użyciem specjalnego znacznika (np. PSMA w przypadku raka prostaty). Tylko dodatni wynik tego badania, potwierdzający, że komórki rakowe mają na swojej powierzchni odpowiednie receptory, pozwala na wdrożenie terapii. Poza tym pacjent musi być w dobrym stanie ogólnym i spełniać określone kryteria dotyczące wydolności narządów, zwłaszcza nerek i szpiku kostnego, co ocenia się na podstawie badań krwi. Decyzję o kwalifikacji podejmuje zawsze wielodyscyplinarny zespół ekspertów, w skład którego wchodzą m.in. onkolog kliniczny, specjalista medycyny nuklearnej, fizyk medyczny i radiofarmaceuta.

## Jak przebiega terapia i jakie są skutki uboczne?

Leczenie polega na dożylnym podaniu radiofarmaceutyku w warunkach szpitalnych, na oddziale medycyny nuklearnej. Procedura trwa zazwyczaj od 20 do 30 minut. Aby chronić nerki przed promieniowaniem (gdyż radiofarmaceutyk jest wydalany głównie z moczem), przed podaniem leku, w trakcie i po nim pacjent otrzymuje dożylny wlew specjalnie przygotowanej mieszaniny aminokwasów. Cały cykl leczenia obejmuje zazwyczaj **od 4 do 6 podań**, które odbywają się w odstępach co 6-12 tygodni. **Terapia radioligandowa** jest na ogół dobrze tolerowana, a jej profil bezpieczeństwa jest korzystniejszy w porównaniu z klasyczną chemioterapią. Do najczęstszych, zwykle łagodnych i przemijających działań niepożądanych należą:

- **suchość w jamie ustnej**,

- **zmęczenie i osłabienie**,

- **nudności i wymioty**,

- **brak apetytu**.

Poważniejsze, późne powikłania, takie jak uszkodzenie funkcji nerek czy supresja szpiku kostnego (prowadząca do niedokrwistości lub spadku liczby białych krwinek i płytek krwi), występują rzadko i dotyczą kilku procent pacjentów.

## Dostępność terapii radioligandowej w Polsce

Chociaż **terapia radioligandowa** jest zarejestrowana w Europie i uznawana za przełom w leczeniu niektórych nowotworów, jej dostępność w Polsce wciąż jest ograniczona. W przypadku zaawansowanego raka prostaty leczenie nie jest jeszcze refundowane w ramach programu lekowego. Pacjenci mogą z niego skorzystać głównie poprzez procedurę **ratunkowego dostępu do technologii lekowych (RDTL)**. Jest to jednak proces skomplikowany i długotrwały, co stanowi duże utrudnienie dla pacjentów w zaawansowanym stadium choroby, gdzie czas odgrywa kluczową rolę. Środowisko ekspertów, w tym onkolodzy i specjaliści medycyny nuklearnej, aktywnie działa na rzecz zmian systemowych. Opracowano już pierwsze polskie wytyczne dotyczące stosowania RLT, a terapia ta regularnie pojawia się na listach priorytetów refundacyjnych. Wprowadzenie jej do standardowego leczenia wymaga jednak nie tylko decyzji finansowych, ale także odpowiedniej organizacji opieki, w tym stworzenia sieci wyspecjalizowanych ośrodków dysponujących zapleczem medycyny nuklearnej i interdyscyplinarnymi zespołami.

## FAQ

Odpowiedzi na najczęściej zadawane pytania dotyczące terapii radioligandowej.

### Czy terapia radioligandowa jest bezpieczna?

Tak, jest uznawana za jedną z bezpieczniejszych metod leczenia onkologicznego ze względu na swoją precyzję. Dawki promieniowania są ściśle kontrolowane, a cały proces odbywa się pod nadzorem specjalistów, co minimalizuje ryzyko uszkodzenia zdrowych tkanek.

### Czym jest teranostyka?

Teranostyka to nowoczesne podejście w medycynie, które łączy diagnostykę i terapię. Wykorzystuje się w nim tę samą cząsteczkę, aby najpierw zlokalizować nowotwór za pomocą badań obrazowych, a następnie dostarczyć do niego radioizotop w celu jego zniszczenia.

### Czy po terapii radioligandowej jestem radioaktywny?

Tak, przez krótki czas po podaniu leku organizm pacjenta emituje niewielkie promieniowanie. Personel medyczny udziela szczegółowych zaleceń dotyczących ochrony radiologicznej, np. ograniczenia bliskiego kontaktu z małymi dziećmi i kobietami w ciąży przez kilka dni.

### Jaka jest różnica między RLT a tradycyjną radioterapią?

Tradycyjna radioterapia wykorzystuje zewnętrzne źródło promieniowania (akcelerator), które jest kierowane na guz z zewnątrz. Terapia radioligandowa to forma leczenia systemowego, w której radioaktywny lek krąży w organizmie i niszczy komórki nowotworowe od wewnątrz, docierając do ognisk choroby w całym ciele.

### Czy RLT może być stosowana na wczesnym etapie raka?

Obecnie terapia radioligandowa jest stosowana głównie w leczeniu zaawansowanych nowotworów, które stały się oporne na inne metody. Trwają jednak intensywne badania kliniczne oceniające jej skuteczność na wcześniejszych etapach choroby, a wstępne wyniki są bardzo obiecujące.

### Co to jest PSMA i dlaczego jest ważne w raku prostaty?

PSMA to swoisty antygen błonowy prostaty, czyli białko występujące w dużych ilościach na powierzchni komórek raka prostaty. Służy ono jako precyzyjny cel molekularny, do którego przyłącza się ligand, co umożliwia celowane dostarczenie radioizotopu bezpośrednio do nowotworu.

### Jak długo trwa leczenie terapią radioligandową?

Pełny cykl leczenia składa się zazwyczaj z kilku podań radiofarmaceutyku, najczęściej od czterech do sześciu. Infuzje podawane są w odstępach co 6 do 12 tygodni, co oznacza, że cały proces terapeutyczny może trwać kilka miesięcy.
