# Żylaki powrózka nasiennego. Cichy wróg płodności.

> Żylaki powrózka nasiennego to dolegliwość dotykająca wielu mężczyzn, często przebiegająca bezobjawowo. Nieleczona, może prowadzić do bólu, a nawet problemów z płodnością. Jest jedn...

Źródło: https://medpress.com.pl/artykuly/69-zylaki-powrozka-nasiennego-cichy-wrog-plodnosci
Opublikowano: 2026-02-11 | Zaktualizowano: 2026-02-11
Kategoria: Płodność i rodzina

**Żylaki powrózka nasiennego, znane w medycynie jako varicocele, to dolegliwość dotykająca nawet 15% męskiej populacji. Często przebiegają bezobjawowo, przez co bywają diagnozowane przypadkowo, np. podczas badań w kierunku niepłodności. Nieleczone mogą jednak prowadzić do dyskomfortu, bólu, a nawet poważnych problemów z płodnością. Sprawdź, co warto wiedzieć o tym schorzeniu.**

## Czym są żylaki powrózka nasiennego i skąd się biorą?

**Żylaki powrózka nasiennego** to nic innego jak poszerzenie i wydłużenie żył splotu wiciowatego, który jest częścią powrózka nasiennego – struktury anatomicznej zawierającej nasieniowód, naczynia krwionośne i nerwy, biegnącej od jądra w kierunku jamy brzusznej. Mechanizm ich powstawania jest podobny do żylaków kończyn dolnych. W zdrowych żyłach znajdują się zastawki, które zapobiegają cofaniu się krwi. Kiedy zastawki te działają nieprawidłowo lub są niewydolne, krew zaczyna zalegać w naczyniach, powodując ich rozszerzenie i tworzenie żylaków. W zdecydowanej większości przypadków (ok. 90%) żylaki pojawiają się po lewej stronie. Wynika to z anatomii – lewa żyła jądrowa jest dłuższa i uchodzi do żyły nerkowej pod kątem prostym, co utrudnia swobodny odpływ krwi. Rzadziej występują obustronnie, a najrzadziej tylko po prawej stronie. Wyróżnia się żylaki pierwotne (idiopatyczne), które są najczęstsze i wynikają z wrodzonych predyspozycji, oraz wtórne, spowodowane uciskiem na żyłę jądrową przez guz lub inną patologiczną masę w jamie brzusznej.

## Jakie objawy dają żylaki powrózka nasiennego?

Wielu mężczyzn nie odczuwa żadnych dolegliwości związanych z obecnością żylaków. Często są one wykrywane dopiero podczas diagnostyki **niepłodności męskiej**. Jeśli jednak objawy się pojawiają, najczęściej jest to uczucie ciężkości lub pobolewania w mosznie. **Ból jądra** zwykle ma charakter tępy, rozpierający i nasila się po długotrwałym staniu, siedzeniu lub wysiłku fizycznym, a ustępuje w pozycji leżącej, kiedy krew może swobodnie odpłynąć. Pacjenci mogą również zauważyć lub wyczuć w dotyku miękkie, powiększone naczynia żylne w górnej części moszny, które często opisywane są jako „worek z robakami”. W zaawansowanych stadiach choroby może dojść do widocznego zmniejszenia (atrofii) jądra po stronie występowania żylaków. Jest to sygnał, że proces chorobowy negatywnie wpływa na funkcję gruczołu. Każdy niepokojący objaw w okolicy moszny, taki jak ból, obrzęk czy wyczuwalne guzki, powinien być skonsultowany z lekarzem, najlepiej specjalistą w dziedzinie **urologii** lub **andrologii**.

## Diagnostyka żylaków powrózka nasiennego - jakie badania?

Podstawą rozpoznania żylaków powrózka nasiennego jest badanie fizykalne przeprowadzone przez lekarza. **Urolog** lub **androlog** ocenia mosznę w pozycji stojącej, prosząc pacjenta o wykonanie tzw. próby Valsalvy (napięcie mięśni brzucha przy wstrzymanym oddechu). Manewr ten zwiększa ciśnienie w jamie brzusznej i powoduje większe wypełnienie żylaków krwią, co ułatwia ich zlokalizowanie. Na podstawie tego badania określa się stopień zaawansowania choroby w trzystopniowej skali klinicznej. Złotym standardem w diagnostyce obrazowej jest USG moszny z funkcją Dopplera. Badanie to pozwala nie tylko na dokładne uwidocznienie poszerzonych naczyń żylnych i zmierzenie ich średnicy, ale także na ocenę przepływu krwi i potwierdzenie jej cofania się (refluksu). USG jest bezbolesne, nieinwazyjne i pozwala również ocenić wielkość i strukturę jąder. Jeśli żylaki są przyczyną problemów z płodnością, kluczowym badaniem jest seminogram (badanie nasienia), który ocenia m.in. liczbę, ruchliwość i morfologię plemników.

## Żylaki powrózka nasiennego a niepłodność męska

**Żylaki powrózka nasiennego** są uznawane za jedną z najczęstszych, odwracalnych przyczyn **niepłodności męskiej**. Szacuje się, że występują u około 40% mężczyzn zmagających się z niepłodnością pierwotną (gdy para nigdy nie uzyskała ciąży). Negatywny wpływ varicocele na płodność jest wieloczynnikowy. Głównym mechanizmem jest podwyższenie temperatury w mosznie. Zalegająca w poszerzonych żyłach krew jest cieplejsza, co prowadzi do przegrzewania jąder. Prawidłowa produkcja plemników (spermatogeneza) wymaga temperatury o 2-3°C niższej niż temperatura ciała, dlatego nawet niewielki jej wzrost może zaburzać ten proces. Inne mechanizmy to stres oksydacyjny, czyli nadmiar wolnych rodników uszkadzających DNA plemników, a także niedotlenienie tkanek jądra i zaburzenia hormonalne. W efekcie u mężczyzn z varicocele często obserwuje się w badaniu nasienia obniżoną liczbę plemników (oligospermia), ich słabą ruchliwość (astenospermia) oraz nieprawidłową budowę (teratospermia).

## Jak wygląda leczenie żylaków powrózka nasiennego?

Decyzja o konieczności leczenia zależy od kilku czynników: nasilenia objawów bólowych, stopnia zaawansowania żylaków, występowania atrofii jądra oraz nieprawidłowych wyników badania nasienia u par starających się o dziecko. Jeśli żylaki są bezobjawowe i nie wpływają na płodność, zazwyczaj wystarczy regularna obserwacja. W przypadku wskazań do interwencji, celem jest zamknięcie nieprawidłowych naczyń żylnych, aby przekierować przepływ krwi do zdrowych żył. Dostępne są różne metody leczenia:

- **leczenie chirurgiczne (warikocelektomia)** – jest to najczęściej stosowana metoda. Może być przeprowadzona techniką klasyczną (otwartą), laparoskopową lub mikrochirurgiczną. **Operacja mikrochirurgiczna** jest obecnie uważana za złoty standard ze względu na największą skuteczność i najniższe ryzyko powikłań oraz nawrotów,

- **embolizacja przezskórna** – to zabieg małoinwazyjny, wykonywany przez radiologa interwencyjnego. Polega na wprowadzeniu cienkiego cewnika przez żyłę udową lub szyjną aż do nieprawidłowej żyły jądrowej i zamknięciu jej za pomocą specjalnych spirali (tzw. koili) lub substancji chemicznej.

Wybór metody **leczenia żylaków** jest indywidualnie dobierany do pacjenta. Po skutecznym zabiegu u wielu mężczyzn obserwuje się ustąpienie dolegliwości bólowych oraz znaczącą poprawę parametrów nasienia, co zwiększa szansę na naturalne poczęcie dziecka.

## FAQ

Odpowiedzi na najczęściej zadawane pytania dotyczące żylaków powrózka nasiennego.

### Czy żylaki powrózka nasiennego zawsze trzeba leczyć?

Nie, leczenie nie jest konieczne w każdym przypadku. Wskazaniem do interwencji są dolegliwości bólowe, postępujące zmniejszanie się jądra (atrofia) lub potwierdzony negatywny wpływ na płodność u mężczyzn starających się o potomstwo. Bezobjawowe żylaki, które nie powodują problemów, wymagają jedynie obserwacji.

### Czy żylaki powrózka nasiennego mogą same zniknąć?

Nie, żylaki powrózka nasiennego są trwałą zmianą anatomiczną wynikającą z niewydolności zastawek żylnych. Nie mają zdolności do samoistnego cofnięcia się czy zniknięcia. Leczenie polega na chirurgicznym lub endowaskularnym zamknięciu nieprawidłowych naczyń.

### Jak długo trwa rekonwalescencja po operacji?

Okres rekonwalescencji zależy od zastosowanej metody leczenia. Po operacji mikrochirurgicznej pacjent zazwyczaj wraca do codziennych, lekkich aktywności w ciągu kilku dni. Unikanie intensywnego wysiłku fizycznego, dźwigania i aktywności seksualnej zalecane jest przez około 2-4 tygodnie.

### Czy leczenie gwarantuje poprawę płodności?

Leczenie żylaków powrózka nasiennego znacząco poprawia parametry nasienia u około 60-70% mężczyzn, co zwiększa szansę na uzyskanie ciąży. Nie jest to jednak stuprocentowa gwarancja, a na efekty w postaci poprawy jakości nasienia trzeba czekać co najmniej 3-6 miesięcy.

### Czy żylaki powrózka nasiennego zwiększają ryzyko raka jądra?

Nie, aktualne badania naukowe nie wykazują bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego między obecnością żylaków powrózka nasiennego a zwiększonym ryzykiem rozwoju raka jądra. Są to dwie odrębne jednostki chorobowe, choć mogą współwystępować.

### W jakim wieku najczęściej diagnozuje się varicocele?

Żylaki powrózka nasiennego najczęściej rozwijają się w okresie dojrzewania i są diagnozowane u nastolatków oraz młodych mężczyzn, zazwyczaj w przedziale wiekowym 15-25 lat. Mogą być również wykryte w późniejszym wieku, często podczas diagnostyki niepłodności.
