# Wzrost zachorowań na krztusiec: kto jest zagrożony?

> Krztusiec, uważany za chorobę przeszłości, powraca z niepokojącą siłą. Gwałtowny wzrost zachorowań dotyka nie tylko dzieci, ale również dorosłych, u których odporność poszczepienna...

Źródło: https://medpress.com.pl/artykuly/905-wzrost-zachorowan-na-krztusiec-kto-jest-zagrozony
Opublikowano: 2025-10-22 | Zaktualizowano: 2025-10-22
Kategoria: Choroby i leczenie

**Gwałtowny wzrost zachorowań na krztusiec w Polsce budzi uzasadniony niepokój. Ta wysoce zakaźna choroba, często mylona ze zwykłym przeziębieniem, powraca z dużą siłą, a jej przebieg może być dramatyczny. Wbrew powszechnym opiniom, krztusiec nie jest już tylko chorobą wieku dziecięcego. Sprawdź, jakie objawy powinny Cię zaniepokoić i jak skutecznie chronić siebie i bliskich.**

## Gwałtowny wzrost zachorowań – co mówią dane?

Dane epidemiologiczne są alarmujące. Od początku 2024 roku w Polsce obserwujemy lawinowy wzrost liczby zachorowań na krztusiec, nazywany również kokluszem. Według oficjalnych meldunków, liczba zarejestrowanych przypadków jest ponad 30-krotnie wyższa w porównaniu do analogicznego okresu w poprzednim roku, a tysiące osób, w tym najmłodsze dzieci, wymagały hospitalizacji. Taki stan rzeczy ma kilka przyczyn. Po pierwsze, **krztusiec** charakteryzuje się cyklicznością – epidemie pojawiają się co 3-5 lat, a ostatni duży wzrost odnotowano w 2016 roku. Obecna sytuacja wpisuje się więc w ten naturalny cykl. Kluczowym czynnikiem jest jednak **wygasanie odporności** w populacji. Zarówno odporność po przechorowaniu, jak i ta uzyskana dzięki szczepieniom w dzieciństwie, nie jest trwała. Szacuje się, że ochrona poszczepienna utrzymuje się od 5 do 12 lat. Ostatnia obowiązkowa dawka przypominająca w polskim kalendarzu szczepień podawana jest w 14. roku życia, co oznacza, że większość dorosłych nie ma już wystarczającej ochrony.

## Krztusiec – objawy, które łatwo pomylić z przeziębieniem

Krztusiec to ostra choroba zakaźna układu oddechowego wywoływana przez bakterię Bordetella pertussis, czyli **pałeczkę krztuśca**. Po wniknięciu do organizmu bakteria produkuje toksyny, które uszkadzają nabłonek dróg oddechowych i stymulują ośrodek kaszlu w mózgu. Przebieg choroby jest zazwyczaj długotrwały i można go podzielić na trzy fazy. Pierwsza, faza nieżytowa, trwa 1-2 tygodnie i do złudzenia przypomina zwykłe przeziębienie. Pojawia się katar, stan podgorączkowy i suchy kaszel. W tym okresie chory jest najbardziej zakaźny dla otoczenia, a wdrożenie antybiotykoterapii przynosi najlepsze efekty. Następnie choroba przechodzi w fazę napadowego kaszlu, która może trwać od 4 do 6 tygodni. To najbardziej charakterystyczny i wyniszczający etap choroby. **Objawy krztuśca** w tej fazie są bardzo specyficzne:

- **napady duszącego kaszlu**, składające się z serii krótkich, gwałtownych kaszlnięć bez możliwości nabrania powietrza,

- **głęboki, świszczący wdech** po napadzie, przypominający „pianie koguta” (objaw ten występuje głównie u dzieci),

- **odkrztuszanie gęstej, lepkiej wydzieliny**, często kończące się wymiotami,

- **zaczerwienienie lub zasinienie twarzy** i wybroczyny na spojówkach spowodowane ogromnym wysiłkiem.

Ostatnia faza to okres zdrowienia, który może trwać nawet kilka miesięcy. Kaszel stopniowo łagodnieje, ale może nawracać przy okazji innych infekcji lub pod wpływem wysiłku.

## Krztusiec u dorosłych i dzieci – różnice w przebiegu

Obraz kliniczny krztuśca znacząco różni się w zależności od wieku i stanu uodpornienia pacjenta. Najcięższy przebieg obserwuje się u nieuodpornionych niemowląt poniżej 6. miesiąca życia. U tak małych dzieci klasyczne „pianie koguta” może nie występować. Zamiast tego dominującym i skrajnie niebezpiecznym objawem bywają **bezdechy (apnoe)**, drgawki i sinica. To właśnie w tej grupie wiekowej ryzyko ciężkich powikłań, takich jak zapalenie płuc, encefalopatia (uszkodzenie mózgu) czy nawet zgon, jest najwyższe. Z kolei u starszych dzieci, młodzieży i dorosłych, którzy byli szczepieni w przeszłości, przebieg choroby jest często nietypowy i łagodniejszy. **Krztusiec u dorosłych** manifestuje się najczęściej jako **przewlekły, suchy i męczący kaszel**, który utrzymuje się przez wiele tygodni, a nawet miesięcy. Napady kaszlu nasilają się głównie w nocy. Z powodu braku charakterystycznych objawów choroba często nie jest prawidłowo diagnozowana, a dorośli, nieświadomi swojego stanu, stają się głównym źródłem zakażenia dla najbardziej wrażliwych, czyli niemowląt.

## Diagnostyka i leczenie – kiedy zgłosić się do lekarza?

Podejrzenie krztuśca należy wysunąć zawsze, gdy kaszel utrzymuje się dłużej niż 2-3 tygodnie, a zwłaszcza gdy ma charakter napadowy. W celu potwierdzenia diagnozy lekarz może zlecić badania laboratoryjne. Najbardziej wiarygodną metodą we wczesnej fazie choroby (do 3 tygodni od wystąpienia objawów) jest badanie molekularne (PCR) z wymazu z nosogardzieli, które wykrywa materiał genetyczny bakterii. W późniejszym okresie wykonuje się badania serologiczne z krwi, oceniające poziom przeciwciał przeciwko toksynie krztuścowej. Podstawą leczenia krztuśca jest antybiotykoterapia, najczęściej z użyciem makrolidów (azytromycyna, klarytromycyna). Kluczowe jest jak najszybsze rozpoczęcie leczenia. Antybiotyk podany w fazie nieżytowej może złagodzić przebieg choroby. Jeśli leczenie zostanie wdrożone w fazie napadowego kaszlu, nie wpłynie już na nasilenie i czas trwania objawów, ale **skróci okres zakaźności do 5 dni**, co jest niezwykle ważne dla ograniczenia rozprzestrzeniania się choroby.

## Szczepienie na krztusiec – klucz do profilaktyki

Najskuteczniejszą metodą zapobiegania krztuścowi jest **profilaktyka** poprzez szczepienia ochronne. W Polsce szczepienie przeciwko krztuścowi jest obowiązkowe i realizowane w ramach Programu Szczepień Ochronnych. Dzieci otrzymują kilka dawek szczepionki w pierwszych dwóch latach życia oraz dawki przypominające w 6. i 14. roku życia. Niestety, odporność po szczepieniu słabnie z czasem. Dlatego eksperci podkreślają konieczność przyjmowania dawek przypominających również w dorosłości. Zaleca się, aby osoby dorosłe przyjmowały jedną dawkę szczepionki Tdap (przeciw tężcowi, błonicy i krztuścowi) co 10 lat. Szczególnie ważne jest to dla pewnych grup:

- **kobiety w ciąży** (optymalnie między 27. a 36. tygodniem ciąży), aby przekazać przeciwciała dziecku i chronić je w pierwszych, najtrudniejszych miesiącach życia,

- **rodzice, dziadkowie** i wszystkie osoby z bliskiego otoczenia noworodków i niemowląt (tzw. strategia kokonowa),

- **personel medyczny** i osoby pracujące z małymi dziećmi,

- **osoby starsze** i pacjenci z przewlekłymi chorobami układu oddechowego.

Od października 2024 roku **szczepienie na krztusiec** dla kobiet w ciąży jest w Polsce bezpłatne. Dla pozostałych dorosłych jest to szczepienie zalecane, pełnopłatne, ale stanowi ono najlepszą inwestycję w zdrowie własne i najbliższych.

## FAQ

Odpowiedzi na najczęściej zadawane pytania dotyczące krztuśca.

### Czy przechorowanie krztuśca daje odporność na całe życie?

Nie, odporność po przechorowaniu krztuśca nie jest trwała. Z czasem słabnie i szacuje się, że utrzymuje się przez około 5-15 lat. Oznacza to, że na krztusiec można chorować wielokrotnie w ciągu życia, choć kolejne zachorowania mają zazwyczaj łagodniejszy przebieg.

### Jak długo zaraża chory na krztusiec?

Osoba chora jest najbardziej zakaźna w pierwszych 2-3 tygodniach choroby, w fazie nieżytowej i na początku fazy napadowego kaszlu. Bez leczenia zakaźność może utrzymywać się do 4 tygodni. Skuteczna antybiotykoterapia gwałtownie skraca ten okres do około 5 dni.

### Czy można zachorować na krztusiec mimo szczepienia?

Tak, jest to możliwe, ponieważ odporność poszczepienna z czasem maleje. Jednak u osób zaszczepionych choroba ma zazwyczaj znacznie łagodniejszy przebieg, a ryzyko ciężkich powikłań jest zdecydowanie mniejsze. Dlatego tak ważne są dawki przypominające w dorosłym życiu.

### Jakie są najgroźniejsze powikłania krztuśca?

Najpoważniejsze powikłania występują u niemowląt i obejmują zapalenie płuc, bezdechy, drgawki oraz encefalopatię, czyli uszkodzenie mózgu prowadzące do trwałej niepełnosprawności. U dorosłych i młodzieży do powikłań należą m.in. złamania żeber, przepukliny czy nietrzymanie moczu spowodowane silnym kaszlem.

### Dlaczego szczepienie w ciąży jest tak ważne?

Szczepienie kobiety w ciąży szczepionką Tdap powoduje wytworzenie w jej organizmie przeciwciał, które następnie przez łożysko przenikają do organizmu płodu. Dzięki temu noworodek rodzi się z pewnym poziomem odporności, która chroni go w pierwszych miesiącach życia, zanim sam będzie mógł przyjąć pierwszą dawkę szczepionki.

### Czy szczepionka dla dorosłych jest refundowana?

Szczepienie przeciw krztuścowi dla dorosłych jest zalecane, ale co do zasady nie jest refundowane i pacjent ponosi jego pełny koszt. Wyjątkiem są kobiety w ciąży, dla których od 15 października 2024 roku szczepienie jest bezpłatne i realizowane w placówkach POZ.
