Start › Dermatologia i estetyka
Dermatologia i estetyka

Stwardnienie rozsiane – pierwsze objawy, które łatwo przeoczyć

Stwardnienie rozsiane – pierwsze objawy, które łatwo przeoczyć

Stwardnienie rozsiane (SM) to przewlekła choroba neurologiczna, której pierwsze objawy często są niejednoznaczne i łatwe do zbagatelizowania. Subtelne problemy ze wzrokiem, uczucie mrowienia czy przewlekłe zmęczenie mogą być mylone ze stresem lub przepracowaniem. Tymczasem wczesne rozpoznanie jest kluczowe dla spowolnienia postępu choroby. Sprawdź, jakie sygnały wysyła organizm.

Czym jest stwardnienie rozsiane (SM)?

Stwardnienie rozsiane (łac. sclerosis multiplex, SM) to przewlekła, postępująca choroba ośrodkowego układu nerwowego, który obejmuje mózg i rdzeń kręgowy. Jest to jedna z najczęstszych chorób autoimmunologicznych układu nerwowego, diagnozowana głównie u osób młodych, między 20. a 40. rokiem życia, przy czym nawet trzykrotnie częściej dotyka kobiety niż mężczyzn. W Polsce na SM choruje około 45 tysięcy osób. Istotą choroby jest nieprawidłowa reakcja układu odpornościowego, który zamiast chronić organizm, zaczyna atakować i niszczyć osłonki mielinowe włókien nerwowych. Proces ten, nazywany demielinizacją, prowadzi do powstawania rozsianych uszkodzeń (stwardnień lub blaszek) w mózgu i rdzeniu kręgowym. Uszkodzona mielina zaburza lub blokuje przepływ impulsów nerwowych, co skutkuje pojawieniem się różnorodnych objawów neurologicznych, zależnych od lokalizacji zmian.

Wczesne objawy SM - na co zwrócić uwagę?

Pierwsze objawy stwardnienia rozsianego mogą być bardzo zróżnicowane i mieć charakter przemijający, co często usypia czujność pacjentów. Symptomy zależą od tego, która część ośrodkowego układu nerwowego została zaatakowana przez proces zapalny. U jednych osób choroba zaczyna się gwałtownie, u innych rozwija się podstępnie przez wiele miesięcy. Do najczęściej zgłaszanych wczesnych sygnałów należą:

  • zaburzenia widzenia, które są jednym z najbardziej charakterystycznych pierwszych objawów SM. Najczęściej występują pod postacią pozagałkowego zapalenia nerwu wzrokowego. Pacjenci skarżą się na ból gałki ocznej nasilający się przy ruchach, zamazane lub "zamglone" widzenie, pogorszenie ostrości wzroku, a także problemy z widzeniem kolorów (obraz staje się wyblakły) czy podwójne widzenie,
  • zaburzenia czucia, takie jak drętwienie, mrowienie, uczucie "przebiegania prądu" czy palenia w różnych częściach ciała (parestezje). Mogą one dotyczyć kończyn, tułowia lub twarzy i często mają charakter nawracający. Czasem pacjenci zgłaszają osłabienie czucia dotyku, bólu czy temperatury,
  • przewlekłe zmęczenie, które w SM ma specyficzny charakter. Nie jest to zwykłe znużenie po wysiłku, ale obezwładniające wyczerpanie fizyczne i psychiczne, nieproporcjonalne do wykonanej aktywności i nieustępujące po odpoczynku. Może ono znacząco utrudniać codzienne funkcjonowanie,
  • problemy z równowagą i koordynacją ruchową, objawiające się zawrotami głowy, uczuciem niestabilności, potykaniem się czy trudnościami z płynnym wykonywaniem ruchów (ataksja). Pacjenci mogą mieć wrażenie "chodzenia jak po łodzi",
  • sztywność i skurcze mięśni (spastyczność), które najczęściej dotyczą kończyn dolnych. Chorzy odczuwają bolesne napięcie mięśni, które utrudnia poruszanie się, a czasem prowadzi do mimowolnych, bolesnych skurczów.

Inne, nietypowe pierwsze sygnały choroby

Poza klasycznymi symptomami, wczesne objawy SM mogą obejmować również dolegliwości, które rzadziej są kojarzone z chorobą neurologiczną. Ich nietypowy charakter może dodatkowo opóźnić postawienie właściwej diagnozy. Warto zwrócić uwagę na takie sygnały jak problemy z pęcherzem moczowym, które dotykają nawet 80% chorych. Mogą one manifestować się jako nagłe, silne parcie na mocz, częstomocz, a także trudności z całkowitym opróżnieniem pęcherza lub nietrzymanie moczu. Innym często pomijanym objawem są zaburzenia poznawcze. Pacjenci mogą doświadczać problemów z koncentracją, pamięcią krótkotrwałą, planowaniem czy spowolnieniem przetwarzania informacji, co określa się mianem "mgły mózgowej". Do wczesnych objawów zalicza się również zaburzenia nastroju, takie jak depresja, drażliwość, czy nagłe, nieadekwatne do sytuacji napady śmiechu lub płaczu. Charakterystycznym, choć rzadszym objawem, jest objaw Lhermitte'a – nieprzyjemne uczucie prądu przechodzącego wzdłuż kręgosłupa w kierunku kończyn, pojawiające się przy pochyleniu głowy do przodu.

Diagnostyka stwardnienia rozsianego - jakie badania?

Pojawienie się niepokojących objawów neurologicznych, zwłaszcza u młodej osoby, powinno być sygnałem do pilnej konsultacji z lekarzem, który w razie potrzeby skieruje pacjenta do neurologa. Diagnostyka stwardnienia rozsianego jest procesem złożonym i opiera się na kilku elementach. Kluczowe znaczenie ma szczegółowy wywiad lekarski oraz dokładne badanie neurologiczne, które pozwala ocenić funkcjonowanie poszczególnych części układu nerwowego. Aby potwierdzić lub wykluczyć SM, specjalista zleca badania dodatkowe. Podstawowym i najważniejszym badaniem obrazowym jest rezonans magnetyczny (MRI) głowy i/lub rdzenia kręgowego. Pozwala on na uwidocznienie charakterystycznych dla SM zmian demielinizacyjnych, czyli tzw. blaszek lub ognisk. W niektórych przypadkach, w celu potwierdzenia diagnozy, wykonuje się punkcję lędźwiową w celu pobrania i zbadania płynu mózgowo-rdzeniowego. W płynie tym poszukuje się tzw. prążków oligoklonalnych, które świadczą o procesie zapalnym w ośrodkowym układzie nerwowym. Badaniem uzupełniającym mogą być potencjały wywołane (najczęściej wzrokowe), które oceniają szybkość przewodzenia impulsów w drogach nerwowych. Ostateczne rozpoznanie stwardnienia rozsianego stawiane jest na podstawie tzw. kryteriów McDonalda, które uwzględniają obraz kliniczny oraz wyniki badań dodatkowych.

FAQ

Odpowiedzi na najczęściej zadawane pytania dotyczące pierwszych objawów stwardnienia rozsianego.

Jakie są przyczyny stwardnienia rozsianego?

Przyczyny stwardnienia rozsianego nie są w pełni poznane. Uważa się, że choroba rozwija się u osób z predyspozycjami genetycznymi pod wpływem czynników środowiskowych. Do potencjalnych czynników ryzyka zalicza się m.in. infekcje wirusowe (zwłaszcza wirusem Epsteina-Barr), niedobór witaminy D, palenie papierosów oraz otyłość w okresie dojrzewania.

Czy stwardnienie rozsiane jest dziedziczne?

Stwardnienie rozsiane nie jest chorobą dziedziczną w klasycznym tego słowa znaczeniu, co oznacza, że nie jest przekazywane bezpośrednio z rodzica na dziecko. Istnieją jednak genetyczne predyspozycje, które zwiększają ryzyko zachorowania. Ryzyko wystąpienia SM u krewnego pierwszego stopnia osoby chorej jest wyższe niż w populacji ogólnej, ale nadal pozostaje stosunkowo niskie.

W jakim wieku najczęściej pojawiają się pierwsze objawy SM?

Choroba najczęściej diagnozowana jest u osób między 20. a 40. rokiem życia, co czyni ją jedną z głównych przyczyn niepełnosprawności neurologicznej u młodych dorosłych. Stwardnienie rozsiane może jednak wystąpić w każdym wieku, zarówno u dzieci, jak i u osób starszych, choć zdarza się to znacznie rzadziej.

Czy SM zawsze prowadzi do niepełnosprawności?

Przebieg stwardnienia rozsianego jest bardzo indywidualny i nieprzewidywalny. Dzięki nowoczesnym metodom leczenia, które modyfikują przebieg choroby, możliwe jest znaczne spowolnienie jej postępu i ograniczenie liczby rzutów. Wiele osób z SM przez długie lata pozostaje aktywnych zawodowo i społecznie, a choroba nie prowadzi u nich do ciężkiej niepełnosprawności.

Jakie są postacie stwardnienia rozsianego?

Wyróżnia się kilka głównych postaci choroby. Najczęstszą (ok. 85% przypadków) jest postać rzutowo-remisyjna, charakteryzująca się okresami zaostrzeń (rzutów) i poprawy (remisji). Z czasem może ona przejść w postać wtórnie postępującą, z narastającą niesprawnością. Rzadszą formą jest postać pierwotnie postępująca, w której objawy nasilają się stale od samego początku choroby.

Czy stres może wywołać pierwsze objawy SM?

Silny lub przewlekły stres nie jest przyczyną stwardnienia rozsianego, jednak uważa się go za jeden z czynników, które mogą prowokować wystąpienie rzutu choroby u osoby już zdiagnozowanej. Stres może również nasilać niektóre objawy, takie jak zmęczenie czy problemy z koncentracją, dlatego techniki relaksacyjne są ważnym elementem wspierającym leczenie.

M
Redakcja Medpress.com.pl
Przystępny portal o diagnostyce, leczeniu i profilaktyce zdrowotnej. Łączymy rzetelną wiedzę medyczną z empatią i wsparciem na każdym etapie terapii. O serwisie

Czytaj dalej

Choroby i leczenie

Stwardnienie zanikowe boczne: objawy i leczenie

Stwardnienie zanikowe boczne (SLA) to postępująca choroba neurologiczna niszcząca neurony ruchowe. W artykule omawiamy wczesne objawy, takie jak zanik mięśni i drżenia, oraz nowocz...

8 czerwca 2026 · 7 min
Badania i diagnostyka

Rezonans magnetyczny głowy: co wykrywa to badanie?

Rezonans magnetyczny głowy to kluczowe badanie w diagnostyce guzów, udarów i stwardnienia rozsianego. Dowiedz się, jak przebiega procedura, co oznaczają zmiany naczyniowe w opisie ...

4 maja 2026 · 9 min