Start › Badania i diagnostyka
Badania i diagnostyka

Testy HPV zamiast cytologii: przełom w profilaktyce raka szyjki macicy. Co każda kobieta powinna wiedzieć?

Testy HPV zamiast cytologii: przełom w profilaktyce raka szyjki macicy. Co każda kobieta powinna wiedzieć?

Test HPV staje się nowym standardem w profilaktyce raka szyjki macicy, zastępując tradycyjną cytologię. Ta zmiana to prawdziwy przełom, ponieważ badanie molekularne pozwala wykryć przyczynę choroby, a nie tylko jej skutki. Dlaczego test na obecność wirusa brodawczaka ludzkiego jest znacznie skuteczniejszy? Sprawdź, co warto wiedzieć o nowym programie badań.

Dlaczego test HPV zastępuje cytologię?

Przez dziesięciolecia badanie cytologiczne było podstawą profilaktyki raka szyjki macicy. Jednak wiedza medyczna idzie naprzód, dostarczając nam znacznie skuteczniejszych narzędzi. Dziś wiemy, że za niemal 99% przypadków raka szyjki macicy odpowiada przetrwałe zakażenie onkogennymi typami wirusa brodawczaka ludzkiego (HPV). Dlatego kluczem do skutecznej prewencji jest wykrywanie samego wirusa, a nie dopiero zmian komórkowych, które on powoduje. Tradycyjna cytologia polega na ocenie mikroskopowej komórek pobranych z szyjki macicy i poszukiwaniu w nich nieprawidłowości. Jest to badanie oceniające skutek, a jego czułość szacuje się na około 50-70%. Oznacza to, że może ono nie wykryć istniejących zmian przedrakowych.

Test HPV to badanie molekularne, które identyfikuje materiał genetyczny (DNA lub RNA) wirusa. Jego czułość w wykrywaniu klinicznie istotnych zmian przedrakowych przekracza 95%. To fundamentalna różnica, która pozwala na znacznie wcześniejsze zidentyfikowanie kobiet z grupy wysokiego ryzyka. Ujemny wynik testu HPV daje niemal całkowitą pewność, że ryzyko rozwoju raka szyjki macicy w ciągu najbliższych 5 lat jest znikome. Zmiana w podejściu do screeningu jest zgodna z rekomendacjami Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) i Unii Europejskiej, które wskazują test HPV jako preferowaną metodę w zorganizowanych programach profilaktycznych.

Nowy program profilaktyki raka szyjki macicy w Polsce

W odpowiedzi na najnowsze doniesienia naukowe, w Polsce wprowadzono zmiany w Programie Profilaktyki Raka Szyjki Macicy. Nowy model screeningu, finansowany przez Narodowy Fundusz Zdrowia (NFZ), opiera się na badaniach molekularnych w kierunku HPV. Program jest skierowany do kobiet w wieku od 25 do 64 lat, które w ciągu ostatnich 3 lat (w przypadku cytologii) lub 5 lat (w przypadku testu HPV) nie miały wykonywanych badań przesiewowych. Co ważne, aby wziąć w nim udział, nie jest potrzebne skierowanie. Wystarczy zgłosić się do placówki realizującej program.

Nowy schemat postępowania jest precyzyjnie określony i zależy od wyniku pierwszego badania, którym jest test HPV HR (wykrywający wysokoonkogenne typy wirusa). Dalsze kroki wyglądają następująco:

  • wynik ujemny testu HPV HR: oznacza bardzo niskie ryzyko choroby, dlatego zaproszenie na kolejne badanie profilaktyczne kobieta otrzyma za 5 lat,
  • wynik dodatni testu HPV HR: z tej samej, jednorazowo pobranej próbki, w laboratorium zostanie wykonane dodatkowe badanie – cytologia na podłożu płynnym (LBC),
  • prawidłowy wynik LBC (mimo dodatniego HPV): świadczy to o tym, że wirus nie wywołał jeszcze zmian w komórkach; zalecana jest kontrola i powtórzenie badania za 12 miesięcy,
  • nieprawidłowy wynik LBC: pacjentka jest kierowana na dalszą, pogłębioną diagnostykę, czyli badanie kolposkopowe, które pozwala na dokładną ocenę szyjki macicy.

Ten model diagnostyczny pozwala na precyzyjne wyodrębnienie pacjentek, które rzeczywiście wymagają dalszej obserwacji lub leczenia, jednocześnie dając poczucie bezpieczeństwa na dłuższy czas kobietom z wynikiem ujemnym.

Test HPV a cytologia płynna (LBC) - na czym polega różnica?

W nowym programie profilaktycznym pojawiają się dwa kluczowe pojęcia: test HPV i cytologia płynna. Choć oba badania można wykonać z jednej próbki, ich cel jest zupełnie inny. Test HPV HR z genotypowaniem to badanie molekularne, którego zadaniem jest odpowiedź na jedno pytanie: czy w komórkach szyjki macicy obecny jest materiał genetyczny wysokoonkogennych typów wirusa brodawczaka ludzkiego. Test ten nie ocenia wyglądu komórek, a jedynie identyfikuje obecność samego czynnika sprawczego choroby. Jest to badanie o najwyższej czułości, dlatego stanowi pierwszy i najważniejszy etap screeningu.

Z kolei cytologia płynna (LBC) to unowocześniona wersja klasycznej cytologii. Materiał pobrany od pacjentki nie jest bezpośrednio nanoszony na szkiełko, lecz trafia do pojemnika ze specjalnym płynem. Pozwala to na oddzielenie komórek od śluzu czy krwi, co znacząco poprawia jakość preparatu i ułatwia jego ocenę pod mikroskopem. Czułość LBC jest wyższa niż cytologii tradycyjnej. W nowym programie cytologia płynna pełni rolę badania uzupełniającego (triażowego). Wykonuje się ją tylko wtedy, gdy test HPV da wynik dodatni, aby sprawdzić, czy obecność wirusa zdążyła już doprowadzić do powstania nieprawidłowych komórek.

Jak przygotować się do badania i gdzie je wykonać?

Prawidłowe przygotowanie do badania ma kluczowe znaczenie dla uzyskania wiarygodnego wyniku. Pobranie materiału do testu HPV wygląda identycznie jak w przypadku cytologii i jest bezbolesne, choć może powodować lekki dyskomfort. Aby wynik był miarodajny, należy przestrzegać kilku zasad.

Najważniejsze zalecenia przed badaniem w ramach profilaktyki ginekologicznej:

  • badanie należy wykonać najwcześniej 4 dni po zakończeniu miesiączki i nie później niż 4 dni przed rozpoczęciem kolejnej,
  • na co najmniej 4 dni przed badaniem nie należy stosować żadnych leków, kremów ani globulek dopochwowych,
  • należy powstrzymać się od współżycia płciowego na 48 godzin przed pobraniem wymazu,
  • w dniu badania nie należy wykonywać irygacji pochwy, ponieważ może to wypłukać komórki z szyjki macicy.

Badania w ramach programu można wykonać w każdej poradni ginekologicznej, która ma podpisaną umowę z NFZ, a także w wybranych gabinetach położnych podstawowej opieki zdrowotnej (POZ). Listę placórek można znaleźć na stronie internetowej NFZ lub uzyskać, dzwoniąc na infolinię.

FAQ

Odpowiedzi na najczęściej zadawane pytania dotyczące testów HPV w profilaktyce raka szyjki macicy.

Czy dodatni wynik testu HPV oznacza raka?

Nie, absolutnie nie. Dodatni wynik testu HPV oznacza jedynie obecność infekcji wirusem wysokiego ryzyka, co zwiększa prawdopodobieństwo rozwoju zmian przedrakowych w przyszłości. Większość infekcji HPV jest zwalczana samoistnie przez układ odpornościowy w ciągu 1-2 lat.

Co to jest genotypowanie HPV?

Genotypowanie to proces identyfikacji konkretnego typu wirusa HPV obecnego w próbce. Jest to ważne, ponieważ poszczególne typy wirusa mają różny potencjał onkogenny. Za ponad 70% przypadków raka szyjki macicy odpowiadają typy HPV 16 i 18, dlatego ich wykrycie jest sygnałem do baczniejszej obserwacji.

Czy badanie HPV jest bolesne?

Pobranie materiału do badania HPV przebiega tak samo jak w przypadku cytologii. Lekarz lub położna za pomocą specjalnej szczoteczki pobiera wymaz z tarczy i kanału szyjki macicy. Procedura jest krótka i zazwyczaj bezbolesna, choć niektóre pacjentki mogą odczuwać chwilowy dyskomfort.

Czy mężczyźni też powinni martwić się HPV?

Tak, wirus HPV dotyczy obu płci. U mężczyzn onkogenne typy wirusa mogą powodować raka prącia, odbytu oraz nowotwory głowy i szyi. Mężczyźni są również nosicielami wirusa i mogą przenosić go na swoje partnerki seksualne, dlatego profilaktyka, w tym szczepienia, jest zalecana również dla chłopców i mężczyzn.

Co ile lat należy wykonywać test HPV?

Zgodnie z nowym programem profilaktycznym, w przypadku ujemnego wyniku testu HPV, kolejne badanie przesiewowe zalecane jest dopiero po 5 latach. Dłuższy odstęp czasu jest możliwy dzięki bardzo wysokiej czułości testu, która pozwala z dużym prawdopodobieństwem wykluczyć ryzyko choroby na wiele lat.

Czy po szczepieniu na HPV trzeba robić testy?

Tak, regularny udział w badaniach przesiewowych jest konieczny nawet po zaszczepieniu. Dostępne szczepionki chronią przed najbardziej onkogennymi typami HPV, ale nie przed wszystkimi. Dlatego screening pozostaje kluczowym elementem profilaktyki raka szyjki macicy.

Czy mogę wykonać test HPV prywatnie?

Oczywiście, testy w kierunku HPV są szeroko dostępne w prywatnych laboratoriach i gabinetach ginekologicznych. Nowy program profilaktyczny sprawia jednak, że to najskuteczniejsze badanie przesiewowe jest dostępne bezpłatnie dla wszystkich ubezpieczonych kobiet w kwalifikującej się grupie wiekowej.

M
Redakcja Medpress.com.pl
Przystępny portal o diagnostyce, leczeniu i profilaktyce zdrowotnej. Łączymy rzetelną wiedzę medyczną z empatią i wsparciem na każdym etapie terapii. O serwisie

Czytaj dalej

Badania i diagnostyka

Rak szyjki macicy. Objawy i nowoczesna diagnostyka.

Rak szyjki macicy to nowotwór, który we wczesnym stadium często nie daje wyraźnych sygnałów. Dowiedz się, jakie objawy powinny skłonić do wizyty u ginekologa oraz dlaczego nowoczes...

26 października 2026 · 7 min